พญ.วิธิดา จึงวิโรจน์ และ นพ.ธีรฉัตร พรรณเชษฐ์
แพทย์ด้านอายุรกรรม / โลหิตวิทยา · ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย เชียงใหม่
อัปเดตล่าสุด: 2026-11-04
ข้อควรทราบ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับยาคุมกำเนิดชนิดฉีด ไม่ใช่การให้คำปรึกษาทางการแพทย์เฉพาะบุคคล ความเหมาะสมขึ้นกับสุขภาพและประวัติของแต่ละคน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่ม
This article is for general information. Suitability depends on individual health history. Consult a physician before starting.
ยาคุมฉีดเป็นการคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนที่ไม่ต้องกินยาทุกวัน ชนิด 3 เดือน (DMPA) นัดซ้ำทุก 13 สัปดาห์ หากมาช้าต้องดูชนิดยาและวันที่ฉีดครั้งล่าสุด เพราะเกณฑ์ของยาฉีด 1 เดือนและ 3 เดือนไม่เหมือนกัน ประจำเดือนอาจเปลี่ยนแปลง และการกลับมามีบุตรอาจล่าช้าหลังหยุด DMPA
ยาคุมกำเนิดชนิดฉีดเป็นทางเลือกยอดนิยมสำหรับผู้ที่ต้องการวิธีคุมกำเนิดที่ไม่ต้องจำกินยาทุกวัน มีหลายชนิดในตลาด แต่ที่ใช้แพร่หลายในไทยคือ ยาคุมฉีด 3 เดือน บทความนี้อธิบายกลไก ข้อดี ผลข้างเคียงที่พบบ่อย และสิ่งที่ควรถามแพทย์ก่อนเริ่ม
ยาคุมฉีดคืออะไร มีกี่ชนิด?
Types of contraceptive injectionsยาคุมกำเนิดชนิดฉีดแบ่งเป็น 2 ประเภทหลักตามส่วนประกอบของฮอร์โมน
| ชนิด | ฮอร์โมน | ระยะเวลาคุ้มครอง | ตัวอย่างยาที่ใช้ในไทย |
|---|---|---|---|
| ยาคุมฉีด 3 เดือน | Progestin อย่างเดียว (DMPA) | ทุก 12–13 สัปดาห์ | Depo-Provera, Depotex |
| ยาคุมฉีด 1 เดือน | Progestin + Estrogen | ทุก 4 สัปดาห์ | Cyclofem, Mesigyna |
ยาคุมฉีด 3 เดือน (DMPA) เป็นชนิดที่ใช้กันมากที่สุดในคลินิกทั่วไปในไทย
ยาคุมฉีดทำงานอย่างไร?
How does the contraceptive injection work?DMPA (Depot medroxyprogesterone acetate) ออกฤทธิ์หลายกลไกพร้อมกัน
- ยับยั้งการตกไข่ — ป้องกันไม่ให้รังไข่ปล่อยไข่
- ทำให้เมือกปากมดลูกเหนียวขึ้น — อสุจิผ่านเข้าได้ยากขึ้น
- ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง — ไข่ที่ปฏิสนธิแล้วฝังตัวได้ยากขึ้น
กลไกหลายชั้นนี้ทำให้ประสิทธิภาพสูงมาก เมื่อใช้อย่างสม่ำเสมอตรงเวลา มีประสิทธิภาพสูงมากเมื่อฉีดตรงเวลา
ข้อดีของยาคุมฉีด
Benefits of the contraceptive injection- ไม่ต้องจำกินยาทุกวัน — เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่สม่ำเสมอในการกินยาแบบเม็ด
- ประสิทธิภาพสูง — สูงมากเมื่อฉีดตรงเวลา
- ฤทธิ์ยาว 3 เดือน — ไม่ต้องคิดถึงการคุมกำเนิดทุกวัน
- ลดอาการปวดประจำเดือน — ผู้ที่มีปวดประจำเดือนมากอาจมีอาการดีขึ้น
- ช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก — ตามหลักฐานงานวิจัย
- เหมาะสำหรับผู้ที่ห้ามใช้ estrogen — เช่น ผู้ให้นมบุตร ผู้มีประวัติไมเกรนที่มี aura
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยและควรรู้
Common side effects to be aware ofการเปลี่ยนแปลงประจำเดือน — เรื่องปกติที่สุด
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของยาคุมฉีด 3 เดือน คือ การเปลี่ยนแปลงรูปแบบประจำเดือน ซึ่งเป็นผลปกติของยา ไม่ใช่สัญญาณของความผิดปกติ
- ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ กระปริดกระปรอย หรือมาบ้างไม่มาบ้าง ในช่วงแรก
- ประจำเดือนขาดไปเลย (amenorrhea) — พบมากขึ้นเมื่อใช้ยานานขึ้น
- ผู้ใช้ยาคุมฉีด 3 เดือนประมาณ 50–70% จะประจำเดือนขาดหลังใช้ยา 1 ปี
ประจำเดือนขาดหรือมาไม่สม่ำเสมอพบได้บ่อยขณะใช้ยาคุมฉีดชนิด 3 เดือน โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่อง แต่การไม่มีประจำเดือนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ หากฉีดช้าหรือเลยนัด มีเพศสัมพันธ์ที่อาจเสี่ยง มีอาการสงสัยตั้งครรภ์ หรือรูปแบบประจำเดือนเปลี่ยนไปอย่างฉับพลัน ควรให้แพทย์ประเมินและตรวจตามช่วงเวลาที่เหมาะสม เพราะการตรวจเร็วเกินไปอาจยังไม่พบการตั้งครรภ์
ผลข้างเคียงอื่นที่อาจพบ
- น้ำหนักอาจเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในบางราย
- ปวดศีรษะหรืออารมณ์แปรปรวนในช่วงแรก
- สิวในบางราย
- ความหนาแน่นของกระดูกอาจลดลงเล็กน้อยเมื่อใช้ระยะยาว ซึ่งมักฟื้นตัวหลังหยุดยา
ฉีดยาคุมช้าหรือเลยนัด ควรทำอย่างไร?
What to do after a late or missed injectionเริ่มจากตรวจชื่อยา บัตรนัด และวันที่ฉีดครั้งล่าสุด เพราะยาคุมแบบฉีด 1 เดือนกับ DMPA ชนิด 3 เดือนใช้ช่วงนัดและเกณฑ์เมื่อมาช้าไม่เหมือนกัน หากไม่แน่ใจให้ใช้ถุงยางอนามัยหรือเว้นเพศสัมพันธ์ชั่วคราวและติดต่อคลินิกโดยเร็ว
- DMPA ชนิด 3 เดือน: นัดฉีดซ้ำทุก 13 สัปดาห์ แนวทาง CDC ระบุว่าสามารถฉีดได้ถึง 15 สัปดาห์นับจากเข็มก่อนโดยทั่วไปไม่ต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม
- หากเกิน 15 สัปดาห์: แพทย์ควรประเมินว่าไม่น่าตั้งครรภ์ก่อนฉีด และแนะนำให้ใช้ถุงยางหรือเว้นเพศสัมพันธ์ 7 วันหลังฉีด รวมถึงพิจารณายาคุมฉุกเฉินเมื่อเหมาะสม
- ยาฉีดชนิด 1 เดือน: ต้องประเมินตามผลิตภัณฑ์และวันที่ฉีดเดิม ไม่ควรนำเกณฑ์ 15 สัปดาห์ของ DMPA มาใช้
- หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันหลังเลยนัด: ควรติดต่อคลินิกโดยเร็ว ผลตรวจการตั้งครรภ์ที่เร็วเกินไปอาจยังไม่ตัดการตั้งครรภ์ จึงอาจต้องตรวจซ้ำตามแพทย์นัด
หลังหยุดยาคุมฉีดจะมีบุตรได้เมื่อไหร่?
Return to fertility after stopping the injectionนี่คือข้อสำคัญที่ควรรู้ก่อนเลือกยาคุมฉีด โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่วางแผนจะมีบุตรในอนาคตอันใกล้
หลังฉีดยาคุมชนิด 3 เดือนเข็มสุดท้าย การตกไข่อาจกลับมาเร็วหรือช้าแตกต่างกันในแต่ละคน และอาจใช้เวลาหลายเดือน การกลับมาตกไข่ไม่ได้หมายความว่าจะตั้งครรภ์ได้ทันที เพราะยังขึ้นกับปัจจัยอื่นของแต่ละคนด้วย ที่สำคัญ ระยะเวลาที่ร่างกายใช้ในการกลับมาตกไข่ไม่ใช่ช่วงคุ้มครองที่ใช้เลื่อนกำหนดฉีดเข็มถัดไป ผู้ที่วางแผนมีบุตรในอนาคตอันใกล้ควรแจ้งแพทย์ เพื่อเลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสมและสามารถหยุดได้ตามแผน
ใครเหมาะกับยาคุมฉีด?
Who is a good candidate?- ต้องการคุมกำเนิดระยะยาวโดยไม่ต้องกินยาทุกวัน
- ไม่ได้วางแผนมีบุตรในช่วง 1–2 ปีข้างหน้า
- ผู้ให้นมบุตร (ยา progestin อย่างเดียวไม่ลดปริมาณน้ำนม)
- ผู้ที่ไม่เหมาะกับ estrogen เช่น ผู้มีประวัติไมเกรนที่มี aura บางชนิด
- ผู้ที่มีปวดประจำเดือนรุนแรงหรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis)
ใครควรระวังหรืออาจไม่เหมาะกับยาคุมฉีด?
Who should use caution or avoid it- มีประวัติโรคกระดูกพรุนหรือกระดูกหักง่าย
- วางแผนมีบุตรภายใน 1 ปี
- มีประวัติมะเร็งเต้านม
- มีประจำเดือนผิดปกติที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัย
- กำลังตั้งครรภ์ (ควรตรวจการตั้งครรภ์ก่อนฉีดครั้งแรก)
- มีโรคตับรุนแรง
ขั้นตอนการฉีดยาคุมที่ใกล้บ้าน คลินิก
What to expect at Klaibaan Clinicใกล้บ้าน คลินิก สันทราย ให้บริการฉีดยาคุมกำเนิดชนิดฉีดโดยแพทย์ ขั้นตอนรวดเร็ว ไม่ต้องนัดล่วงหน้า เดินทางมาได้เลยในเวลาทำการ แพทย์จะประเมินความเหมาะสม ซักประวัติสุขภาพ และให้คำปรึกษาก่อนฉีด
การฉีดครั้งแรกมักทำในช่วง 1–5 วันแรกของประจำเดือน เพื่อให้มั่นใจว่าไม่ตั้งครรภ์ก่อนเริ่ม หากมาในช่วงอื่น แพทย์อาจแนะนำตรวจการตั้งครรภ์ก่อน
คำถามที่พบบ่อย
Frequently asked questionsฉีดยาคุม 3 เดือนช้าหรือเลยนัด ควรทำอย่างไร?
DMPA นัดฉีดซ้ำทุก 13 สัปดาห์ และตามแนวทาง CDC สามารถฉีดได้ถึง 15 สัปดาห์จากเข็มก่อนโดยทั่วไปไม่ต้องใช้วิธีเสริม หากเกิน 15 สัปดาห์ควรพบแพทย์เพื่อประเมินว่าไม่น่าตั้งครรภ์ก่อนฉีด ใช้ถุงยางหรือเว้นเพศสัมพันธ์ 7 วันหลังฉีด และพิจารณายาคุมฉุกเฉินเมื่อเหมาะสม เกณฑ์นี้ไม่ใช้กับยาฉีดชนิด 1 เดือน
ยาคุมแบบฉีดป้องกันการตั้งครรภ์ได้แค่ไหน?
เมื่อฉีดสม่ำเสมอตรงตามกำหนด ยาคุมแบบฉีดมีประสิทธิภาพสูงได้ถึง 99% แต่ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และประสิทธิภาพลดลงหากฉีดช้ากว่ากำหนดหรือขาดการฉีด
ยาคุมแบบฉีดทำให้ประจำเดือนขาดไหม?
ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือขาดไปพบได้บ่อยขณะใช้ยาคุมฉีดชนิด 3 เดือน โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่อง แต่การไม่มีประจำเดือนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ หากฉีดช้าหรือเลยนัด มีเพศสัมพันธ์ที่อาจเสี่ยง มีอาการสงสัยตั้งครรภ์ หรือรูปแบบประจำเดือนเปลี่ยนไปอย่างฉับพลัน ควรให้แพทย์ประเมินและตรวจตามช่วงเวลาที่เหมาะสม เพราะการตรวจเร็วเกินไปอาจยังไม่พบการตั้งครรภ์
หลังหยุดยาคุมแบบฉีดมีบุตรได้เมื่อไหร่?
หลังฉีดยาคุมชนิด 3 เดือนเข็มสุดท้าย การตกไข่อาจกลับมาเร็วหรือช้าแตกต่างกันในแต่ละคน และอาจใช้เวลาหลายเดือน การกลับมาตกไข่ไม่ได้หมายความว่าจะตั้งครรภ์ได้ทันที และระยะเวลานี้ไม่ใช่ช่วงคุ้มครองที่ใช้เลื่อนกำหนดฉีดเข็มถัดไป ผู้ที่วางแผนมีบุตรในอนาคตอันใกล้ควรแจ้งแพทย์เพื่อเลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสม
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Referencesสนใจฉีดยาคุมกำเนิดที่สันทราย เชียงใหม่?
ใกล้บ้าน คลินิก ให้บริการฉีดยาคุมกำเนิดโดยแพทย์ Walk-in ได้เลย ไม่ต้องนัดล่วงหน้า พร้อมให้คำปรึกษาอย่างเป็นส่วนตัว
จันทร์–ศุกร์ 17:00–20:00 น. · เสาร์ 13:00–17:00 น.