ปัสสาวะแสบขัด ปวดท้องน้อย ควรตรวจอะไรบ้าง

ปัสสาวะแสบขัด ปวดท้องน้อย ปัสสาวะบ่อย หรือปัสสาวะไม่สุด เป็นอาการที่พบได้บ่อยในผู้ใหญ่ สาเหตุอาจเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ ท่อปัสสาวะอักเสบ นิ่ว ต่อมลูกหมากอักเสบ ช่องคลอดอักเสบ หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด การตรวจปัสสาวะและการซักประวัติช่วยแยกสาเหตุและเลือกการรักษาได้เหมาะสม

อาการที่พบบ่อย

• ปัสสาวะแสบ เจ็บ หรือร้อนขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะทันที หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด
• ปวดหน่วงท้องน้อยหรือบริเวณหัวหน่าว
• ปัสสาวะขุ่น กลิ่นแรง มีเลือดปน หรือปัสสาวะสีผิดปกติ
• มีไข้ หนาวสั่น ปวดหลังหรือปวดสีข้าง หากเชื้ออาจลามขึ้นไต
• มีตกขาวผิดปกติ เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีหนองจากท่อปัสสาวะในบางราย

สาเหตุที่เป็นไปได้

อาการปัสสาวะแสบขัดไม่ได้หมายความว่าเป็น UTI เสมอไป การซักประวัติเรื่องเพศสัมพันธ์ ประวัตินิ่ว ประจำเดือน การตั้งครรภ์ โรคประจำตัว และยาที่ใช้ มีผลต่อการวินิจฉัย

• กระเพาะปัสสาวะอักเสบ: พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้หญิง มีปัสสาวะแสบขัด ปวดท้องน้อย ปัสสาวะบ่อย
• กรวยไตอักเสบ: อาจมีไข้ หนาวสั่น ปวดหลังหรือสีข้าง คลื่นไส้อาเจียน ต้องรักษาเร็ว
• ท่อปัสสาวะอักเสบ/STI: อาจมีหนอง แสบมากหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือคู่มีอาการร่วม
• นิ่วทางเดินปัสสาวะ: ปวดบิดเป็นพัก ๆ ปวดสีข้าง ปัสสาวะมีเลือด หรือปวดร้าวลงขาหนีบ
• ต่อมลูกหมากอักเสบในผู้ชาย: ปัสสาวะลำบาก ปวดอุ้งเชิงกราน ไข้ หรือปวดเวลาหลั่ง

ควรตรวจอะไรบ้าง

การตรวจขึ้นกับอาการและความเสี่ยง แพทย์อาจเริ่มจากตรวจปัสสาวะทั่วไป เพื่อดูเม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง ไนไตรต์ โปรตีน น้ำตาล หรือความเข้มข้นของปัสสาวะ หากมีอาการซับซ้อนหรือเป็นซ้ำ อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม

• Urinalysis: ตรวจปัสสาวะพื้นฐาน ช่วยประเมินการอักเสบ เลือดปน หรือความผิดปกติอื่น
• Urine culture: เพาะเชื้อในรายที่เป็นซ้ำ อาการรุนแรง ตั้งครรภ์ ผู้ชาย หรือรักษาแล้วไม่ดีขึ้น
• ตรวจ STI: พิจารณาเมื่อมีความเสี่ยงทางเพศ หนอง ตกขาวผิดปกติ หรือคู่มีอาการ
• ตรวจเลือด: หากมีไข้สูง สงสัยติดเชื้อลามขึ้นไต หรือมีโรคประจำตัว
• อัลตราซาวนด์/ส่งต่อ: หากสงสัยนิ่ว ปัสสาวะไม่ออก ปวดรุนแรง หรือมีเลือดปนซ้ำ

อาการแบบไหนควรพบแพทย์เร็ว

ดูแลตัวเองเบื้องต้นได้อย่างไร

ดื่มน้ำให้เพียงพอ ไม่กลั้นปัสสาวะ พักผ่อน และหลีกเลี่ยงการซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง หากปวดหรือมีไข้สามารถใช้ยาลดไข้/แก้ปวดที่เหมาะสมตามข้อห้ามของตนเองได้ แต่ถ้ามีอาการเตือนควรพบแพทย์ ไม่ควรรอให้หายเอง

ผู้ชาย ผู้หญิง และผู้สูงอายุมีจุดที่ต้องระวังต่างกันไหม

ผู้หญิงมีโอกาสกระเพาะปัสสาวะอักเสบมากกว่า แต่ถ้าเป็นซ้ำบ่อยควรประเมินปัจจัยกระตุ้น ผู้ชายที่มีปัสสาวะแสบขัดควรระวังต่อมลูกหมากอักเสบ STI หรือนิ่วมากขึ้น ส่วนผู้สูงอายุอาจมีอาการไม่ชัด เช่น สับสน เบื่ออาหาร หรืออ่อนเพลียร่วมกับติดเชื้อ จึงควรประเมินเร็วกว่าเดิม

บริการที่เกี่ยวข้องที่ใกล้บ้าน คลินิก

ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย เชียงใหม่ มีบริการตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือด ให้คำปรึกษาโรคทางเดินปัสสาวะเบื้องต้น และบริการตรวจ HIV/STI/STD ตามความเหมาะสม แพทย์จะช่วยประเมินอาการ ความเสี่ยง และเลือกแนวทางตรวจหรือรักษาที่เหมาะกับแต่ละคน

ปัสสาวะแสบขัดไม่ใช่ UTI เสมอไป

แม้กระเพาะปัสสาวะอักเสบจะเป็นสาเหตุที่พบบ่อย แต่ปัสสาวะแสบขัดอาจเกิดจากนิ่ว โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ต่อมลูกหมากอักเสบ ช่องคลอดอักเสบ การระคายเคืองจากสารเคมี หรือโรคอื่น ๆ ได้ การตรวจปัสสาวะและการซักประวัติจึงช่วยแยกสาเหตุและลดการใช้ยาปฏิชีวนะที่ไม่จำเป็น

เตรียมตัวก่อนตรวจปัสสาวะ

หากทำได้ ควรแจ้งเวลาที่เริ่มมีอาการ ยาที่กินไปแล้ว ประวัติแพ้ยา ประวัตินิ่วหรือ UTI เดิม และหลีกเลี่ยงการเริ่มยาปฏิชีวนะเองก่อนตรวจ เพราะอาจทำให้ผลตรวจคลาดเคลื่อนและเลือกยาได้ยากขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

ปัสสาวะแสบขัดต้องกินยาฆ่าเชื้อทันทีไหม

ไม่ควรซื้อยากินเอง เพราะสาเหตุอาจเป็น UTI, STI, นิ่ว หรือการอักเสบอื่น ควรตรวจและให้แพทย์เลือกยาที่เหมาะสมเพื่อลดโอกาสดื้อยา

ปัสสาวะแสบขัดเกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ไหม

ได้ โดยเฉพาะถ้ามีหนอง แสบหลังมีเพศสัมพันธ์ คู่มีอาการ ตกขาวผิดปกติ หรือมีความเสี่ยงทางเพศ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจ STI

ตรวจปัสสาวะต้องเตรียมตัวอย่างไร

ควรเก็บปัสสาวะกลางสายถ้าเป็นไปได้ และแจ้งแพทย์หากกำลังมีประจำเดือน กินยาปฏิชีวนะอยู่ หรือเคยตรวจ/รักษามาก่อน

เป็น UTI ซ้ำบ่อยควรทำอย่างไร

ควรพบแพทย์เพื่อทบทวนสาเหตุ ปัจจัยกระตุ้น วิธีเก็บปัสสาวะ การเพาะเชื้อ ยาที่ใช้ และพิจารณาตรวจเพิ่มเติมหากมีข้อบ่งชี้

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• CDC: Urinary tract infection basics
• NHS inform: Urinary tract infection