พญ.วิธิดา จึงวิโรจน์ และ นพ.ธีรฉัตร พรรณเชษฐ์
แพทย์ด้านอายุรกรรม / โลหิตวิทยา · ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย เชียงใหม่
อัปเดตล่าสุด: 2026-06-18
ข้อควรทราบ: BMI เป็นเพียงเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้น ไม่ควรใช้เพียงค่าเดียวในการวินิจฉัยหรือตัดสินใจทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสุขภาพโดยรวม
BMI is a screening tool only and should be interpreted alongside other health indicators by a physician.
BMI (Body Mass Index) คือดัชนีมวลกาย คำนวณจากน้ำหนัก ÷ (ส่วนสูง × ส่วนสูง) สำหรับคนไทยและคนเอเชีย ใช้เกณฑ์ BMI ≥ 23 = น้ำหนักเกิน และ ≥ 27.5 = อ้วน ซึ่งเข้มกว่าเกณฑ์สากล และควรดูรอบเอวร่วมด้วยเสมอ เพราะ BMI มีข้อจำกัดสำคัญ
BMI เป็นเครื่องมือคัดกรองน้ำหนักที่ใช้กันทั่วโลก แต่หลายคนยังเข้าใจผิดเรื่องการตีความ โดยเฉพาะสำหรับคนเอเชียที่มีเกณฑ์ต่างจากมาตรฐานสากล บทความนี้อธิบายวิธีคำนวณ วิธีตีความที่ถูกต้อง และเหตุใดการดูรอบเอวจึงสำคัญไม่แพ้ค่า BMI
BMI คืออะไร คำนวณอย่างไร?
What is BMI and how to calculate itBMI หรือ Body Mass Index (ดัชนีมวลกาย) คำนวณจากสูตร
BMI = น้ำหนัก (กก.) ÷ [ส่วนสูง (ม.) × ส่วนสูง (ม.)]
ตัวอย่าง: น้ำหนัก 68 กก. ส่วนสูง 168 ซม. (1.68 ม.) → BMI = 68 ÷ (1.68 × 1.68) = 68 ÷ 2.82 = 24.1
เกณฑ์ BMI สำหรับคนไทย — ต่างจากสากลอย่างไร?
BMI cut-offs for Thai and Asian populationsWHO และกรมอนามัยกระทรวงสาธารณสุขไทยแนะนำให้ใช้เกณฑ์ที่ปรับสำหรับประชากรเอเชีย เนื่องจากคนเอเชียมีไขมันในร่างกายสูงกว่าค่า BMI เดียวกันเมื่อเทียบกับชาวตะวันตก
| เกณฑ์ BMI | มาตรฐานสากล (WHO ทั่วไป) | แนะนำสำหรับคนเอเชีย/คนไทย |
|---|---|---|
| น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ | < 18.5 | < 18.5 |
| น้ำหนักปกติ | 18.5 – 24.9 | 18.5 – 22.9 |
| น้ำหนักเกิน (Overweight) | 25.0 – 29.9 | 23.0 – 27.4 |
| อ้วน (Obese) | ≥ 30.0 | ≥ 27.5 |
งานวิจัยพบว่าคนเอเชียที่ BMI เท่ากับ 23–25 มีความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2, ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจใกล้เคียงกับชาวตะวันตกที่มี BMI 27–30 เนื่องจากมีไขมันในช่องท้อง (visceral fat) มากกว่าในสัดส่วนที่เทียบเท่ากัน
BMI ปกติแต่พุงใหญ่ — เสี่ยงจริงไหม?
Normal BMI with central obesity — is it a risk?ใช่ รอบเอวเป็นตัวบ่งชี้ไขมันในช่องท้อง (visceral fat) ซึ่งมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงโรคเมตาบอลิกโดยตรง มากกว่า BMI เพียงอย่างเดียว
| กลุ่ม | รอบเอวที่ควรระวัง (คนเอเชีย) |
|---|---|
| ผู้ชาย | ≥ 90 ซม. |
| ผู้หญิง | ≥ 80 ซม. |
ผู้ที่มี BMI ในเกณฑ์ปกติแต่รอบเอวเกินเกณฑ์เรียกว่ามีภาวะ Normal Weight Obesity หรือ "ผอมนอกอ้วนใน" ซึ่งยังมีความเสี่ยงต่อเบาหวาน ความดัน และโรคหัวใจได้
ข้อจำกัดของ BMI ที่ควรรู้
Limitations of BMIBMI เป็นเพียงการประมาณการ ไม่ใช่การวัดไขมันโดยตรง จึงมีข้อจำกัดสำคัญ
- ไม่แยกกล้ามเนื้อกับไขมัน — นักกีฬาหรือผู้ที่ออกกำลังกายมากอาจมี BMI สูงโดยไม่มีไขมันส่วนเกิน
- ไม่บอกการกระจายตัวของไขมัน — ไขมันในช่องท้องอันตรายกว่าไขมันใต้ผิวหนัง
- ไม่ได้คำนึงถึงอายุ — เมื่ออายุมากขึ้นไขมันเพิ่มและกล้ามเนื้อลด แต่ BMI อาจไม่เปลี่ยนมาก
- ไม่ครอบคลุมปัจจัยสุขภาพอื่น — เช่น ระดับน้ำตาล ไขมันในเลือด ความดัน
- รอบเอว (Waist circumference)
- ความดันโลหิต
- ระดับน้ำตาลในเลือด / HbA1c
- ระดับไขมันในเลือด (LDL, HDL, Triglyceride)
- ประวัติครอบครัวและโรคร่วม
BMI เท่าไหร่ควรปรึกษาแพทย์?
When to see a doctor about your BMI- BMI ≥ 23 สำหรับคนไทย โดยเฉพาะหากมีโรคร่วม เช่น เบาหวาน ความดัน หรือไขมันสูง
- BMI ≥ 27.5 ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงและวางแผนดูแลน้ำหนักอย่างปลอดภัย
- BMI ปกติ แต่รอบเอวเกินเกณฑ์ หรือมีผลเลือดผิดปกติ
- BMI ต่ำกว่า 18.5 โดยเฉพาะหากมีอาการเมื่อยล้า ซีด หรือน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
คำถามที่พบบ่อย
Frequently asked questionsBMI คืออะไร คำนวณอย่างไร?
BMI = น้ำหนัก (กก.) ÷ [ส่วนสูง (ม.)]² เช่น น้ำหนัก 65 กก. ส่วนสูง 165 ซม. → BMI = 65 ÷ (1.65²) ≈ 23.9
BMI เท่าไหร่ถึงเรียกว่าอ้วนสำหรับคนไทย?
สำหรับคนเอเชียรวมถึงคนไทย BMI ≥ 23 = น้ำหนักเกิน และ BMI ≥ 27.5 = อ้วน ต่างจากเกณฑ์สากลที่ใช้ ≥ 25 และ ≥ 30
BMI ปกติแต่พุงใหญ่เป็นปัญหาไหม?
ใช่ รอบเอวเกินเกณฑ์ (ผู้ชาย >90 ซม. ผู้หญิง >80 ซม.) บ่งบอกไขมันในช่องท้องสูง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงเบาหวาน โรคหัวใจ และความดัน แม้ BMI จะปกติ
ข้อจำกัดของ BMI มีอะไรบ้าง?
BMI ไม่แยกกล้ามเนื้อกับไขมัน ไม่บอกการกระจายตัวของไขมัน และไม่ครอบคลุมปัจจัยสุขภาพอื่น ควรดูรอบเอว ความดัน และผลเลือดร่วมด้วยเสมอ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
Referencesต้องการประเมิน BMI และสุขภาพโดยรวม?
ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย ให้บริการตรวจสุขภาพ วัดรอบเอว ตรวจเลือด และให้คำปรึกษาเรื่องน้ำหนักและโรคเรื้อรังโดยแพทย์
จันทร์–ศุกร์ 17:00–20:00 น. · เสาร์ 13:00–17:00 น.