ไวรัสตับอักเสบบี การตรวจภูมิ และวัคซีน ควรรู้อะไรบ้าง

ไวรัสตับอักเสบบีเป็นโรคที่ติดต่อทางเลือด สารคัดหลั่ง เพศสัมพันธ์ และจากแม่สู่ลูก บางรายไม่มีอาการแต่เป็นเรื้อรังได้ การตรวจเลือดช่วยแยกว่า “ติดเชื้ออยู่หรือไม่” “มีภูมิแล้วหรือยัง” และ “ควรวางแผนวัคซีนอย่างไร”

ตรวจไวรัสตับอักเสบบีดูค่าอะไรบ้าง

• HBsAg: ช่วยบอกว่ามีการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีอยู่หรือไม่ หากบวกควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม
• anti-HBs: ช่วยบอกว่ามีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบบีหรือไม่ อาจเกิดจากวัคซีนหรือเคยติดเชื้อแล้วหาย
• anti-HBc: ช่วยบอกว่าเคยสัมผัสหรือติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีมาก่อนหรือไม่
• ค่าเอนไซม์ตับและการตรวจอื่น: เช่น AST/ALT, HBeAg, HBV DNA หรืออัลตราซาวนด์ตับ อาจใช้ในผู้ที่สงสัยติดเชื้อหรือเป็นเรื้อรัง

แปลผลเบื้องต้นอย่างไร

ใครควรตรวจภูมิก่อนฉีดวัคซีน

• ผู้ใหญ่ที่ไม่แน่ใจว่าเคยฉีดวัคซีนครบหรือไม่
• ผู้ที่เกิดก่อนช่วงเริ่มให้วัคซีนตับอักเสบบีในทารกแรกเกิดอย่างแพร่หลายในไทย
• มีคนในบ้านหรือคู่นอนเป็นไวรัสตับอักเสบบี
• มีความเสี่ยงทางเพศสัมพันธ์ ใช้เข็มร่วมกัน หรือสัมผัสเลือด
• บุคลากรทางการแพทย์ ผู้ฟอกไต ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือผู้ที่จะรับยากดภูมิ
• ผู้ที่มีค่าตับผิดปกติหรือสงสัยโรคตับ

วัคซีนไวรัสตับอักเสบบีฉีดอย่างไร

วัคซีนตับอักเสบบีมีหลายสูตร ที่ใช้บ่อยคือ 3 เข็มในช่วง 0, 1 และ 6 เดือน บางผลิตภัณฑ์อาจมีสูตรต่างกัน การเลือกสูตรควรพิจารณาตามอายุ โรคประจำตัว ภูมิคุ้มกัน และความจำเป็นในการเร่งสร้างภูมิ

ถ้าตรวจพบว่าติดเชื้อแล้วต้องทำอย่างไร

หากตรวจพบ HBsAg positive ควรพบแพทย์เพื่อประเมินว่าเป็นเฉียบพลันหรือเรื้อรัง ตรวจค่าตับ ประเมินความเสี่ยงตับแข็งหรือมะเร็งตับ และวางแผนติดตามหรือรักษาตามข้อบ่งชี้ พร้อมแนะนำให้คนใกล้ชิดตรวจและพิจารณาวัคซีนหากยังไม่มีภูมิ

ความปลอดภัยและผลข้างเคียงของวัคซีน

วัคซีนไวรัสตับอักเสบบีเป็นวัคซีนที่ใช้กันมานานและมีความปลอดภัยสูง ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรง

• อาการที่พบบ่อย เช่น เจ็บหรือบวมบริเวณที่ฉีด มีไข้ต่ำ ๆ หรืออ่อนเพลียชั่วคราว
• ควรแจ้งแพทย์หากมีประวัติแพ้วัคซีนรุนแรง หรือกำลังเจ็บป่วยมีไข้สูง
• หญิงตั้งครรภ์หรือผู้มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาความเหมาะสม

ถ้าฉีดครบแล้วภูมิยังไม่ขึ้นทำอย่างไร

คนส่วนใหญ่จะสร้างภูมิ (anti-HBs) ได้หลังฉีดครบชุด แต่บางรายอาจตอบสนองต่ำ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้มีน้ำหนักเกิน ผู้สูบบุหรี่ หรือผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

• หากตรวจ anti-HBs แล้วยังไม่ขึ้น แพทย์อาจพิจารณาให้ฉีดกระตุ้นเพิ่มหรือฉีดซ้ำเป็นชุดใหม่
• ควรตรวจ HBsAg ร่วมด้วยเพื่อให้แน่ใจว่าไม่ได้มีการติดเชื้ออยู่ก่อน
• แนวทางที่เหมาะสมขึ้นกับผลเลือดและความเสี่ยงของแต่ละราย จึงควรให้แพทย์ประเมิน

ตรวจภูมิและวัคซีนตับอักเสบบีที่ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย

ใกล้บ้าน คลินิก สันทราย เชียงใหม่ ให้บริการตรวจเลือด HBsAg, anti-HBs, anti-HBc ตามความเหมาะสม แปลผลเบื้องต้น และวางแผนวัคซีนไวรัสตับอักเสบบีสำหรับผู้ใหญ่ สามารถสอบถามหรือนัดหมายก่อนเข้ารับบริการได้

คลินิกตั้งอยู่ในอำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ แถวตลาดสามแยกสันทราย ใกล้แม่โจ้ หนองจ๊อม หนองหาร รวมโชค มีโชค ฟ้าฮ่าม และอำเภอเมืองเชียงใหม่ เดินทางสะดวก

คำถามที่พบบ่อย

anti-HBs คืออะไร?

anti-HBs คือภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบบี มักใช้ประเมินว่ามีภูมิจากวัคซีนหรือหลังเคยติดเชื้อและหายแล้ว แต่ต้องแปลผลร่วมกับ HBsAg และ anti-HBc ในบางราย

HBsAg positive แปลว่าอะไร?

HBsAg positive อาจหมายถึงมีการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีอยู่ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม ไม่ใช่ไปฉีดวัคซีนแทนการรักษา

ฉีดวัคซีนแล้วต้องตรวจภูมิไหม?

คนทั่วไปอาจไม่ต้องตรวจทุกคน แต่กลุ่มเสี่ยง เช่น บุคลากรทางการแพทย์ ผู้ฟอกไต หรือผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจ anti-HBs หลังฉีดครบ

ฉีดครบแล้วต้องฉีดกระตุ้นอีกไหม?

ผู้ที่ฉีดครบและมีภูมิขึ้นดีในคนทั่วไปมักไม่จำเป็นต้องฉีดกระตุ้นเป็นประจำ ส่วนกลุ่มเสี่ยงหรือผู้ที่ภูมิไม่ขึ้น แพทย์อาจพิจารณาฉีดกระตุ้นหรือฉีดซ้ำตามผลตรวจและความเสี่ยง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• CDC: Clinical Testing and Diagnosis for Hepatitis B
• CDC: Hepatitis B Vaccine
• กรมควบคุมโรค: ไวรัสตับอักเสบ บี และ ซี ตรวจเลย รอไม่ได้