โลหิตจางเกิดจากอะไร?
เมื่อไรควรพบแพทย์?

โลหิตจางคืออะไร?

โลหิตจาง (Anemia) คือภาวะที่ร่างกายมีฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) ในเลือดต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้เม็ดเลือดแดงนำออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ได้ไม่เพียงพอ โลหิตจางไม่ใช่โรคเดี่ยว แต่เป็นอาการที่เกิดได้จากหลายสาเหตุ

Anemia is a condition in which the blood has insufficient hemoglobin to carry adequate oxygen to the body's tissues. It is a symptom that can arise from various underlying causes.

อาการที่พบบ่อย

อาการของโลหิตจางอาจแตกต่างกันตามความรุนแรง บางรายไม่มีอาการชัดเจน แต่อาการที่พบบ่อย ได้แก่:

• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย แม้ไม่ได้ออกแรงมาก
• ผิวซีด ริมฝีปากซีด เยื่อบุตาขาว
• วิงเวียนศีรษะ หรือรู้สึกหนักหัวเมื่อลุกเร็ว
• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
• หายใจตื้นหรือเหนื่อยง่ายขณะออกกำลังกาย
• ปวดหัวบ่อย ขาดสมาธิ
• มือเท้าเย็น

สาเหตุที่พบบ่อย

1. ขาดธาตุเหล็ก (Iron Deficiency Anemia)

พบมากที่สุด โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ สตรีมีครรภ์ และผู้ที่รับประทานอาหารน้อยหรือขาดธาตุเหล็ก เลือดออกเรื้อรัง เช่น ประจำเดือนมากผิดปกติ หรือแผลในทางเดินอาหาร ก็เป็นสาเหตุสำคัญ

2. ขาดวิตามิน B12 หรือ Folate

ส่งผลให้เม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่ผิดปกติ (Macrocytic Anemia) พบได้ในผู้ที่ทานอาหารมังสวิรัติเคร่งครัด ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีปัญหาการดูดซึมในลำไส้

3. โลหิตจางจากโรคเรื้อรัง

ภาวะอักเสบเรื้อรัง โรคไต หรือโรคติดเชื้อระยะยาว อาจส่งผลให้ร่างกายสร้างเม็ดเลือดแดงได้น้อยลง

4. ความผิดปกติทางพันธุกรรม

เช่น โรคธาลัสซีเมีย (Thalassemia) ซึ่งพบได้บ่อยในไทย ทำให้เม็ดเลือดแดงมีโครงสร้างผิดปกติและอายุสั้น

การวินิจฉัย

แพทย์จะเริ่มต้นด้วยการตรวจ CBC (Complete Blood Count) เพื่อดูระดับฮีโมโกลบิน ขนาดของเม็ดเลือดแดง และค่าอื่น ๆ จากนั้นอาจสั่งตรวจเพิ่มเติม เช่น ระดับธาตุเหล็กในเลือด (Serum Iron, Ferritin), วิตามิน B12 หรือการตรวจทางพันธุกรรม ขึ้นอยู่กับลักษณะของผลเลือดและอาการ

สัญญาณเตือนที่ควรพบแพทย์โดยเร็ว

เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์ด้านโรคเลือด?

แพทย์อาจแนะนำให้พบแพทย์ด้านโรคเลือด (Hematologist) ในกรณีต่อไปนี้:

• โลหิตจางที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น
• สงสัยว่าเป็นธาลัสซีเมียหรือความผิดปกติทางพันธุกรรม
• โลหิตจางรุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ค่า CBC มีความผิดปกติหลายอย่างพร้อมกัน

ควรเตรียมตัวก่อนมาตรวจโลหิตจางอย่างไร?

• นำผล CBC หรือผลเลือดเดิมมาด้วย หากเคยตรวจมาก่อน
• แจ้งประวัติประจำเดือนมากผิดปกติ อุจจาระดำ น้ำหนักลด ไข้เรื้อรัง หรือเลือดออกง่าย
• แจ้งยาที่ใช้ เช่น ยาละลายลิ่มเลือด ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs อาหารเสริมธาตุเหล็ก วิตามิน B12 หรือโฟเลต
• แจ้งประวัติครอบครัว เช่น ธาลัสซีเมีย หรือเคยได้รับเลือดมาก่อน

ตรวจโลหิตจางควรมองหาสาเหตุ ไม่ใช่ดูแค่ค่า Hb

ค่า hemoglobin ที่ต่ำบอกว่ามีภาวะซีด แต่ยังไม่บอกสาเหตุทั้งหมด การประเมินโลหิตจางควรดูขนาดเม็ดเลือดแดง จำนวนเม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด อาการร่วม ประวัติเลือดออก ประจำเดือน อาหาร ยาที่ใช้ โรคประจำตัว และผลตรวจเดิม หากจำเป็นแพทย์อาจพิจารณาตรวจธาตุเหล็ก วิตามินบี12 โฟเลต ไต การอักเสบ หรือการตรวจอื่นตามข้อบ่งชี้

ข้อมูลที่ควรเตรียมก่อนมาตรวจโลหิตจาง

• ผล CBC หรือผลเลือดเดิม ถ้ามี
• ประวัติประจำเดือนมาก อุจจาระดำ ถ่ายเป็นเลือด ปวดท้องเรื้อรัง หรือน้ำหนักลด
• อาหารที่รับประทาน โรคกระเพาะ/ลำไส้ การผ่าตัด หรือการบริจาคเลือด
• ยาที่ใช้ เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด หรืออาหารเสริม

คำถามที่พบบ่อย

ซีดเล็กน้อยแต่ไม่มีอาการ ต้องตรวจต่อไหม?

ควรให้แพทย์ประเมิน เพราะโลหิตจางอาจเกิดจากหลายสาเหตุ บางรายไม่มีอาการชัดเจนแต่มีภาวะขาดธาตุเหล็ก เลือดออกเรื้อรัง หรือโรคอื่นที่ควรติดตาม

กินธาตุเหล็กเองได้ไหม?

ไม่ควรเริ่มเองโดยไม่ทราบสาเหตุ เพราะโลหิตจางไม่ได้เกิดจากขาดธาตุเหล็กเสมอไป และการได้รับธาตุเหล็กเกินจำเป็นอาจเกิดผลเสียได้

CBC บอกสาเหตุโลหิตจางได้ครบไหม?

CBC เป็นการตรวจตั้งต้นที่สำคัญ แต่บางรายต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น ferritin/iron study, วิตามิน B12, folate, การทำงานของไต หรือการตรวจธาลัสซีเมีย ตามลักษณะผลเลือด

อาการแบบไหนควรรีบพบแพทย์?

ควรรีบพบแพทย์หากเหนื่อยมาก เจ็บหน้าอก หน้ามืดเป็นลม อุจจาระดำ อาเจียนเป็นเลือด หรือซีดลงรวดเร็ว

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• NHLBI: What Is Anemia?
• American Society of Hematology: Anemia
• WHO: Anaemia